Wspólny cel gospodarczy

Uzgodnienie przez strony wspólnego celu spółki, będącego jednocześnie celem każdego wspólnika, jest elementem konstytutywnym spółki cywilnej (podobnie jak spółek handlowych, zob. art. 75 KH, art. 143 KH i art. 158 KH). W razie braku wspólnego celu (lub jego sprzeczności z prawem) czynność prawna jest nieważna (art. 58 § 1 KC).
Cel i zgodny zamiar stron należy interpretować zgodnie z treścią art. 65 KC, z tym, że do spółek zaleca się z reguły stosować tzw. życzliwą interpretację, która umożliwia szersze kwalifikowanie umów jako ważne, niż wynikałoby to z wykładni gramatycznej ich treści.
„Wspólność” celu spółki, do którego wspólnicy zobowiązują się dążyć oznacza, że każdy bez wyjątku wspólnik powinien być zainteresowany jego realizacją i dla każdego powinny wynikać określone korzyści z działalności spółki, chociaż korzyści te nie muszą być tego samego rodzaju lub tej samej wartości. Wspólnicy nie mogą jednak w drodze postanowień umownych wyłączyć wspólnika z udziału w zyskach spółki (zob. art. 867 § 1 KC).
Wspólny cel określony w umowie spółki powinien być przy tym celem gospodarczym. Pojęcie celu gospodarczego jest interpretowane szeroko. Przyjmuje się, że cel gospodarczy to określenie szersze niż cel zarobkowy, wyrażający się w dążeniu do osiągnięcia zysku. Wspólny cel gospodarczy w spółce cywilnej może więc polegać nie tylko na osiąganiu zysku, lecz także na dążeniu do uzyskania innych korzystnych rezultatów w majątku wspólników (np. zmniejszeniu wydatków przez poszczególnych wspólników). Natomiast gospodarczy charakter celu spółki wyklucza wykorzystywanie formy spółki cywilnej do prowadzenia działalności np. dobroczynnej, politycznej itp.
Ponieważ w ramach prawnych spółki cywilnej mogą być realizowane cele gospodarcze zarówno zarobkowe, jak i niezarobkowe, znajdować ona może zastosowanie do realizacji różnych zadań gospodarczych. Z jednej strony -mogą powstawać spółki dla realizacji doraźnego celu gospodarczego (np. realizacji zadania inwestycyjnego, emisyjnego, kredytowego), a z drugiej -spółki cywilne dla trwałych interesów tj. prowadzenia przedsiębiorstwa w mniejszym rozmiarze (o różnym przedmiocie działalności).
Należy jednak podkreślić, że prowadzenie przedsiębiorstwa nie jest cechą immanentną spółki cywilnej (w odróżnieniu np. od spółki jawnej), a co więcej przepisy KC o spółce cywilnej nie mogą być stosowane do spółek prowadzących przedsiębiorstwa w większym rozmiarze. Spółka prowadząca takie przedsiębiorstwo podlega bowiem ex lege przekształceniu w spółkę jawną, regulowaną przepisami Kodeksu handlowego o spółce jawnej (art. 75 i nast. KH). „Większy rozmiar” prowadzonej przez spółkę cywilną działalności gospodarczej (przedsiębiorstwa zarobkowego) wywołuje bowiem stan faktyczny uzasadniający rejestrację takiej spółki jako spółki jawnej (jest to tzw. zastępcze zawiązanie spółki jawnej).
Obowiązkowe przekształcenie spółek cywilnych prowadzących przedsiębiorstwo w większym rozmiarze w spółkę jawną leży w interesie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego i samych wspólników. Po pierwsze - dzięki zmianie formy spółki następuje ujawnienie działalności spółki w rejestrze sądowym. Ten kierunek rozumowania akceptują przepisy KrRejSU. Od 1.1.2001 r. spółka cy-wilna nie będzie mogła stanowić w obrocie profesjonalnym formy organizacyjnej działalności gospodarczej w większym rozmiarze. Po drugie - regulacja prawna spółki jawnej lepiej odpowiada potrzebom prowadzenia tego typu działalności (występowania w obrocie profesjonalnym). Spółka jawna jako wyspecjalizowany podtyp spółki cywilnej posiada wiele cech, które przystosowują ją do obrotu profesjonalnego i pozwalają na uniknięcie tych problemów, które powstają na tle wykorzystania spółki cywilnej w tym obrocie. Jest ona oparta na trwałym w zasadzie składzie osobowym i majątkowym. Może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania (co jest cechą osób prawnych), pozywać i być pozywaną (art. 81 KH). Ponadto spółka jawna może działać pod firmą oraz być podmiotem upadłości i postępowania układowego.